«Сёйлейик сююв гьакъда»



Скачать 62.49 Kb.
Дата07.03.2016
Размер62.49 Kb.


Адабиятдан ачыкъ дарс. (11 кл.)

Тема: «Сёйлейик сююв гьакъда»

Муаллим: Оксана Изитдиновна Бекеева

Дарсны мурады:

Биз бугюн дарсыбызда сюювню тюрлю-тюрлю къайдаларын сёйлежекбиз,гесеклерин гёрсетип,бизин шаирлер оьзлени асарларында сюювню нечик суратлагъанны гёрежекбиз.

c:\users\dagestan\desktop\dsc_0136.jpg

Дарсны гетиши:

I.Дарсгъа гиришив.

Муаллим: Салам яшлар!

Бугюн биз адабиятдан ачыкъ дарс оьтгеребиз. Дарсны темасы: «Сёйлейик сююв гъакъда…»

Бугюнгю дарсыбызгъа мен шу эпиграфны алгъанман:

«Сюймекликден сюеклерим гюйгендир…»

(гьашыкъ йырдан)

II.Теманы уьстюнде ишлев.

Сююв оьртен,гьашыкъ юрек-кесевю,

Сагъынч гьислер-шо оьртенни исивю.

Оьмюр чечек,яшав ону тереги

Алам адам,дюнья ону юреги.

Сююв! «Сююв»- деген недир? Ожеговну сёзлюгюне гёре «сююв» яшлар,юрекни гьиси,бирёв биревге байлавлукъ. Сююв тюрлю-тюрлю бола: Ватангъа сююв,анагъа-атагъа,балагъа сююв,улан -къызгъа бакъгъан-гьашыкълыкъ сююв.

Бизин къумукъ шаир Абдуллмежит Межитов «Юртну ийиси», «Ватан деген не затдыр ?» - деген асарларында Ватанына,юртуна багъышлангъан сюювню суратлай.Шиъруларында ата юртгъа гьасиретлигин,Ватаны ,юрту булан оьктем болувун суратлай.

Ватан-деген не затдыр? (Китап булан ишлев,89 бет)

Ватан деген не зат экенни айтып битдирип де болмай дей,о сёзлер булан айтып,къыйын зат англатмагъа.Ватангъа бакъгъан сюювню,яшлар ,эки сёз булан айтып болмай.Бизин арив ишлерибиз,арив хыялларыбыз ,ойларыбыз ,шолар бары да – Ватан.

Жаминат Керимова оьзюню ата юрту Таргъугъа бакъгъан сюювюн бек гючлю кюйде суратлай. «Оьзюм къайда бусам да,сени мени юрегим»-дей шаир.(Китап булан ишлев,26 бет «Йылан къыз»,2 куплет).

Бизин белгили шаирибиз Анвар Гьажиев де «Къумукъ тюз», «Тюзню тангы», «Юртум»деген шиъруларында Къумукъ тюзге ва ата юртуна бакъгъан сюювню къужурлу келпетлер булан яратгъан.



Охувчу къызлар: Йыр «Къумукъ тюзлер».

Ватанга бакъгъан сююв, мен ойлашагъан кюйде, ата юртгъа,ана якъгъа бакъгъан сюювден башлана.Тувуп оьсген ерин урутма бир де ярамай.Гьар адам оьзюню Ватанын сюеген кюйде ,бизин юртдан чыкъгъан къумукъ халкъны пагьмулу язывчу ,шаирибиз Баммат Атаев оьзюню ата юрту Ботаюртгъа багъышлап ,огъар бакъгъан сююв гьакъда кёп арив сёзлер айтгъан.



Охувчу: Шиъру «Ата юртума»

c:\users\dagestan\desktop\dsc_0125.jpg

Бу шиърусунда Баммат Атаев оьзюню юрту алдын заман нечик берекетли, халкъы нечик татывлукъда болгъанны,оьзюню ата юртуна бакъгъан сюювню суратлай. Ватанга бакъгъан сююв йимик гючлю ,гьар адамны анагъа бакъгъан сюювю де гючлю бола. Боламы да шаирлер шо теманы гётермей?

Анагъа бакъгъан сюювню бизин шаирлерибиз : А.Гьажаматов,Ж.Керимова, А.Жачаев, Ш.Альбиева, П.Абукова, М.Атабаев бек усталыкъ булан суратлагъан оьзлени шиъруларында.

«Анама» -деген шиърусунда Шейитханым булай яза:

Анам мени,

Аявлу деп айтсам мен.

Кимге тюгюл деп жавап гёзлеймен.

Сагъа анам,

Гьеч бирев де айтмайгъан,

Инг де арив,багьалы сёз излеймен.

Ол Жаминат Керимова оьзюню шиъруларында анагъа бакъгъан сюювню кёп гючлю кюйде суратлагъан.



Охувчу: Шиъру «Ана»(«Йылан къыз»,бет 74).

c:\users\dagestan\desktop\dsc_0126.jpg

Бизин шаирлени анагъа багъышлангъан шиърулары йыргъа салынып йырлана.Шолай йыргъа салынгъан шиъруланы бириси Д.Мусаеваны сёзлерине салынгъан йыр.



Йыр «Аналар». Йырлай Маржанат Аджиева.(Дискге тынглайбыз)

Гьар адам анасын сюегендей ,ана авлетин эки керен артыкъ сюе.



А.Гьажаматовну Уллу Ватан давну йылларында яратылгъан «Мен оьктеммен» деген повестинде ананы повестинде ананы балагъа бакъгъан сюювюн бек гючлю кюйде суратлагъан.Лакъыр халкъны насиби учун юрюлеген давларда оьзюню инг де аявлу ва азиз адамларын тас этген къоччакъ Умукюрсюнню тилинде юрюле.

А.Жачаев «Ана юрек» деген шиърусунда яшы оьзюн ташлап ,къаравсуз къоюп ,зарлангъанда къаргъыш этме сюе,тек не этесен –ана яшгъа алгъыш эте.

Охучу : Шиъру «Ана юрек».

c:\users\dagestan\desktop\dsc_0127.jpg

Муаллим: Ананы авлетге бакъгъан сюювю шонча да гючлю,ана авлетге бары да затны гече. «Ана юрек балада – бала юрек гьавада»- деген айтыв арив къыйыша.

Яшлар,дагъы да бизин юрегибизде болагъан башгъа сююв де бар.О гьашыкълыкъ сююв.Улан-къызны арасындагъы сюювге де бизин шаирлер кёп асарлар яратгъан.Сююв бек терен гьис.Бир-бирде сююнч,бир-бирде талчыкъ.Русча айтгъанда: «Любовь-это страдание».Шаирлер оьзлени асарларында гьашыкълыкъ сюювню тюрлю-тюрлю кюйде суратлай.



А.Къурбанов «Асиятны сюювю» -деген пьесасында инсанда болма тюшеген инг де сыйлы хасиятланы ,элин якълавну ,эли учун тарыкъ болгъанда уллу тас этивлеге тарыма тюшегенин ,бир-бирин сюеген эки адамны ягьлы ,чыдамлы,намуслу,бир-бирине теренден инанагъан адамлар болма тюшеген байлавну ,ойланы ва гьислени тарбиялай.

Пьесада автор Асиятны уллулугъун ,ягьыны къаттылыгъын ,гьакъылыны теренлигин,,гьислерини гёзеллигин уллу усталыкъ булан суратлама бажаргъан.Асият бизин къумукъ драматургияны ингде гёзел,ингде къурч келпетлеринден бири.Ол оьзюню адамлыгъы,терен сюювю,таза юреги булан зор.



Ж.Керимованы «Тул къыз»деген поэмасы давну йылларында аявлу уланлары,азиз гелешмишлери давгъа гетген къызлагъа ,олагъа тюшген тюелер гётермесдей,арбалар тартмасдай авур намусланы суратлагъан.Къужурлу ясалып яратылгъан,гелешмишине аминлигин сакълай туруп,ол къайтар деп уму тэте туруп,къарт болгъан къайратлы къызны келпети поэманы оьзекли келпети болуп токътай.

Гючлю намусу булан шо къыз дав майданда анадаш эли учун сыйлы жанын къурбан этген игит улангъа тенг бола. Шо саялы болма ярай,автор огъар дюньядагъы лап сыйлы ташлардан эсделик салар эдим дегени.



У.Мантаеваны «Ёлугъув»деген хабарында гьашыкълыкъгъа байлавлу агьлю масъалалар салына.Асарны аслу игити намусгъ,ягьгъабайланып,оьзю кёп йылланы боюна сююп тургъан адамына арт бере.Неге деп сорасагъыз,Саида уллу къайгъыгъа тарып турагъан ону къатыны Кабиратны гёрюп,огъар языгъы чыгъа,ону уьюн бузма намусу къабул этмей.

Алим Кабардиевни «Жансари»деген асары да эки сюйгенни суратлай.

Дагъыстан халкъланы авуз поэзиясындан алсакъ «Кумухлу улан ва азайналы къыз»деген баллада да таза ва асил сюювню суратлай.



(яшлар китапдан гесегин охуй)

Оьзюню сюйгени оьлгенни билгенде янына барып,ону гёрюп,къаны башына чабып,оьзю де жан бере.Халкъы олай гючлю сюювге гючлю багьа берген ва бирче гёмген.

Алдынгъы заманларда сюювге башгъа кюйде къарай болгъан. Улан-къыз бир-бирин сюегенни гьали йимик аян этип айтып болмай,булкъаларда ёлугъа болгъанлар ва сюегенинде шонда «гьайт»ташлап,англата болгъанлар.

А-П.Салаватовну «Айгъази»деген пьесасындан бир гесегин гёрсетейик.

c:\users\dagestan\desktop\dsc_0129.jpg

Пьесаны бир гесегини инсценировкасы.

Гьали буса сиз улан-къыз бири-бири булан эришип йырлайгъан йыргъа тынглагъанны сюемен.

Олтуруп тур ерингде!

Улан:

Не бола магъа гелсенг,

Не бола мени сюйсенг,

Къыз:

Мен сагъа гелир эдим,

Мен сени сюер эдим-

Сюер йимик гьалынг ёкъ.c:\users\dagestan\desktop\dsc_0134.jpg

Берип алма малынг ёкъ.

Улан:

Къамалма къала болмас,

Эки яны яв буса,

Мал береген аллагьдыр,

Алты саны сав буса.

Къыз:

Мал неге жыймадынг сен?

Алты санынг сав сени!

Мен сагъа гелир эдим –

Языкъ этерсен мени.

Улан:

Улкерни къаравулу

Тербенмес Темиркъазыкъ.

Алты саным сав чакъы.

Мен этмен сени языкъ!

Къыз:

Бу сёзюнге разимен,

Улан аврунг алайым.

Языкъ этмессен бугъай.

Сагъа гелип къалайым.

Гьалиги сюювню гьакъындан айта туруп, биз Загир Магомедовну «Къайда мени нисибим?» деген йырына тынглайыкъ.(Дискге тынглайбыз.)

Тенглешдиргенде алдагъы сюювню де гьалиги сюювню де кёп башгъалыкълары бар.

Загирни йырында акъчасы бар адамны сюе,ёкъ адамны буса сюймей деген маънаны англата.

Муна,яшлар,мен бугюн сюювню тюрлю-тюрлю къайдаларындан таба сизге англатма къарадым.



III.Беклешдирив.

-Къайда, яшлар,сиз нечик англадыгъыз,сююв деген недир?

-Къайсы сюювлени гьакъындан бугюн сёйледик?

-Алдынгы сюювню де,гьалиги сюювню де не башгъалыкълары бар?



Муаллим:

Сююв яшлар,гючлю зат.

Сююв адамгъа ругь бере,

Сююв адамны гюйдюре

Яшавун ярыкъ эте.

Яшавун да сёндюре.

Ол бизин белгили къумукъ шаирибиз А.Жачаев айтгъанлай.

Мен аллагьдан рагьму тилей геле эдим,

Гьай этсин деп мени халкъым гьакъында.

Мен дюньяда рагьму барны биле эдим,

Билмей эдим шунча кёпню халкъымда.

Бузулмасын бир уьй де,бир уя да

Сююв бир де сёнмесин деп тиледим.

Мен биле эдим сююв барны дюньяда

Тек халкъымда шунча кёпню билмедим.

Шуну булан,яшлар,биз дарсыбызны битдиребиз.

Биз оьзюбюз айтгъан кююнде эпиграф булан дарсны ахырына ерли гелдик.

Яшлар! Сюювню аягъыз,бир-биригизни абурлагъыз!



IV.Дарсны жамын чыгъарыв.

V.Къыйматлав.

Ортакъчылыкъ этгенлеге барысына да арив къыйматлар саламан.



Яшлар,бизин муаллимлени арасында да бардыр сюювню тюрлю-тюрлю къайдаларын толтурма сюегенлери.Тынглап къарайыкъ. Сёз беребиз Патимат Шамильхановнагъа.

2014йыл.
Каталог: storage -> files
files -> Мр «сулейман-стальский район» мку «информационно-методический центр»
files -> Т е с т по английскому языку для 4 класса
files -> Контрольная работа по физике №2 по физике
files -> Департамент образования и науки краснодарского края
files -> Задача классного часа: расширить представления детей о вов,о мире
files -> Краснодарского края
files -> Решение. Исходное уравнение эквивалентно уравнению, где и. Получаем уравнение Ответ ответ к задаче №2
files -> Он весь дитя добра и света
files -> Рабочая программа по предмету (курсу ) История Количество часов по программе


Поделитесь с Вашими друзьями:


База данных защищена авторским правом ©uverenniy.ru 2019
обратиться к администрации

    Главная страница