Билети 1 1 Жисмеро нуытаи материалц



страница3/5
Дата06.06.2016
Размер0.72 Mb.
1   2   3   4   5

Маркази вазнинц

Нуытае, ки хати таъсири ыувваьои жисмро пешбаранда аз он мегузарад, маркази вазнинц ё маркази массаьо меноманд.

Ба зарраьои харакатманд аз тарафи майдони магнити ыуввае таъсир мекунад, ки он ыувваи Лоренс меноманд

F=q0vBsina
Нуфузпазирии магнитц

чунин нисбатро нуфузпазирии магнити меноманд.

Хосиятьои магнитии моддаьо.

Жисмьоеро, ки хосиятьои магнитии хужро муддати т=лонц нигоь медоранд, магнити доимц ё мухтасар магнитьо меноманд. Маъданьои дар табиат бо хосияти магнитц дучоршаванда маъмулан маъданьои магнетит мебошанд ва ифодаи химиявиашон FeO4 аст. Умуман хусусияти магнитц аз ьама бештар дар моддаьои оьандор мушоьида мешавад. Дар магнит ду ыутб мавжуд аст шимол ва жануб. Тараьои ьам ном як дигарро тела медиьад, вале гуногун ном як дигарро мекашад. Ьарорате, ки жисмьо хосияти магнитии худро гумм мекунад, ьарорати Кюри меноманд.



Билети 19

Вазни жисми бо шитоб ьаракаткунанда.

Агар жисм ва такягоь беьаракат бошанд ё мунтазам ва ростхатта ьаракат кунанд он гоь вазни жисм аз р=и ыимати ададиаш ба ыувваи вазнини баробар мешавад. P=Fвазн



Зарраьои бунёдц

Зарраьои назар ба атом хурдтар ба маънии «зарраьое, ки атом аз оньо таркиб ёфта метавонанд» зарраьои элементари меноманд. Зарраьои бунёди ьамон зарраьои аввалия, ьамон зарраьои соддатарине ьастанд, ки дар жараёни «шикастаьо»-и оянда дигар намешикананд, дигар ба жузъьои таркиби таысим намешаванд. Ьама буди олами модди аз ьамин зарраьо таркиб ёфтааст. Зарраьои бунёди чизьои ыарору беьаракат нестанд. Ьама зарраьои бунёди ба якдигар табдил ёфта метовонанд ва ин табдилоти мутаыобил тарзи асосии вужуд доштани оньост. Ьама зарраьо дугоник – антизарра доранд чунончи, позитрон антизарра (подзарра)-и электрон мебошад. Зарра ва антизарра массаьои баробар доранд; Зарядьои оньо низ баробар, вале аломаташон гуногун аст. Дар сурати ба ьам барх=рдани антизарра оньо якдигарро маьв мекунанд. «Анниьилатсия» мешавад



Усульои мушоьида ва ыайди зарраьои бунёдц.

Аз афташ нуклоньо ва дигар зарраьои кваркдорро жузъ – жузъ яъне кварк – кварк кардан илож надоранд, зеро ыувваи таъсироти мутаыобили кваркьо ба ыадри дур шудани оньо аз якдигар камне балки баръакс зиёд мешавад.



Билети 20

Линзаьо

Чисми шаффофи бо ду сатьи курави махдудро линза меноманд.

Линзахоро асосан аз шишахои оптики ё органики месозанд . Линзахо барчаста ва фурухамида мешаванд .

Линзахое, ки миёнаи онхо нисбат ба канорхояшон гавстар мебошад лизахои барчаста мебошанд . Линзахое , ки канорхояшон нисбат ба миёначояшон гавстар аст . линзахои фурухамида номида мешаванд.

Линзахо барчаста нурхои параллели ба он афтандаро шикаста , онхоро чамъ мекунад , бинобар он , лизахои барчастаро линзахои чамъкунанда меноманд . Линзахои фурухамида дастаи рушноии парелели ба онхо афтандаро пароканда меноманд ва онхоро линзахои парокандакунанда меноманд .

Линзахое , ки гафсиашон L=AB нисбат ба радиусхои сатхои куравиашон R1 ва R2 хеле хурд аст , лизахои тунук номида мешавад .

Нуктахои A ва B – куллахои сигментхои курави дар линзаи тунук ба якдигар нихоят наздик чойгиранд ва онхоро чун як нуктаи 0 кабул кардан мумкин аст . Нуктаи 0 маркази оптики линза номида мешавад .



Сохтани тасвир дар лизахо .

Агар предмет байни линза ва конуни он чойгир бошад тасвири он мавхум роста калон ва аз линза нисбат ба чои предмет дуртар хосил мешавад . Чунин тасвирхоро хангоми соз кардани соатхо хондани матни харфхояш хурд ва гайрахо бо ёрии бурбин дидан мумкин аст .

Агар предмет дар байни конуни линза ва масоваи дучандаи конуни он чайгир бошад тасвири он хакики , чаппа , калон шуда ва дар тарафи дигари линза дуртар аз масофаи дучандаи конуни он дучор мешавад . Хангоми предметро дар масофаи аз масофаи дучандаи конуни зиёд чойгир кардан тасвир хурд , чаппа , хакики ва дар он суи линза дар байни конун ва масофаи дучандаи конуни хосил мегардад . Намуди тасви ва мавкеи он аз чойгиршавии предмет нисбат ба линза вобаста мебошад . Тасвири хакикию калонтарини предмет дар мавриди байни конун ва масофаи дучандаи конуни линза чойгиршудани предмет хосил мешавад . Линзаи парокандакунанда барои хамагуна мавкехои предмет тасвири хурд , мавхум , ростаи онро медихад ва тасвир дар хамон суи линза хосил мешавад ки худи предмет чойгир аст.

Формулаи линзаи тунук .

Масофаи байни линза ва предметро бо харфи d, масофаи байни линза ва тасвирро бо харфи f ишора менамоем . Барои линзаи тунук вобастагии байни d , f ва F бо формулаи зерин ифода крда мешавад :




Бузургии ба масофаи конунии линза чаппаро кувваи оптики D линза меноманд .

Кувваи оптики линза бо диоптря ( дптр ) чен карда мешавад . Кувваи оптики линзаи масофаи конуниаш ба 1 мерт баробар буда 1 дптр мебошад .



Дар формулаи зерин бузургихои d f F хам мусбату ва хам манфи буда метавонад . Барои линзаи парокандакунанда конуни он мавхум аст ва дар пеши аъзои 1 таксими модул F аломати манфи гузошта мешавад.



Асбобьои оптикц

Чашм, айнак, суратгирак, микроскоп, дурбин, телескоп ва пурбин (лупа) дохил мешавад. Таркиби ядрои атом.

Ядрои атом кисми марказии атомро ташкил менамояд , ва массаи атом асосан дар он марказонида шудааст . Ядрои атом заряди мусбат дорад ва бузургии он ба суммаи зарядхои электронхои атом баробар аст .

Ядрои атом аз тарафи физики англис Э.Резерфорд соли 1911 дар тажрибаьо доир ба пароканиши алфа заррахо хангоми гузаштани онхо аз кабати млдда (метал) кашф карда шудааст. Резерфорд пешниход намуд, ки заряди мусбати атом дар ядрои андозаи худ доштаи он марказонида шудааст.

Радиуси ядорохоро аз формулаи зерни муайн кардан мумкин аст.

Дар инчо А-шумораи протонхою нейтронхо дар ядро мебошад.Аз ифодаи (4.10.10) бар меояд,ки хачми ядрохо ба шумораи протон ва нейтронхои он мутаносиб мебошад.

Ыувваьои ядроц.

Дар байни зарраьои даруниьастаи – протоньо ва нейтроньо (оньоро аксаран нулон мег=янд) ыувваьои махсус амал мекунанд ыувваи ьастаи (ядроц) меноманд.

Протоньову нейтроньо андаруни ядро ба василаи ыувваьои бащоят пурз=ри к=тоьтаъсир нигаьдори мешаванд ин ыувваьо ыувваьои ядрои меноманд.

Энергияи бандиши ядрои атом.

Энергияи бандиш ададан баробари корест, ки барои ба нуклоньои алоьида таысим кардани ядро сарф мешавад. Энергияи бандиш назар ба энергияи ионизатсия атомьо миллионьо бор зиёд аст.



Билети 21

Жараёни электрикц дар газьо.

Гармц сабаби реаксияьои химиявц мегардад, ки дар натижа баъзе электроньои молекула ё атомьои газ озод мешаванд. Ин раванд ионнизатсия меноманд. Дар натижаи ионнизатсия ба жои молекулаи нейтралц ё атом иони мусбат ё электрон пайдо мешавад. Дар шароити муыаррац газ диэлектрик аст,вале ьангоми гарм шудан аз он жараёни электрикц жори мешавад. Ьарорат чи ыадар зиёд шавад, ьамин ыадар зиёд газ ба ионьо жудо мешавад.Газ ин чунин бо таъсири нурафкании ултрабунафш, рентгенц ва радоиактивц ьам ионнизатсия мешавад. Ьамин тариы дар газьои ионнизатсияшуда электроньо ва ионьои мусбату манфц барандагони жараёни электрикц ьисоб мешавад.



Тахлияи щайримустаыил.

Ьангоми набудани таъсири ионизатор электрону ионьо бо ьам барх=рда ба атом ё молекулаи нейтралц табдил меёбанд ва ноыилият нест мешавад. Барх=рии электрону ионьо ва дар натижа пайдошавии атом ё молекулаьои нейтралро рекомбинатсия меноманд. Агар ноыилияти газ таньо аз таъсири ионнизатори беруна вобаста бошад, пас тахлияро щайримустаыил меноманд.



Тахлияи мустаыил.

Тахлияи электрики газ, ки баъди ыатъи таъсири иониизаторьои беруна давом мекунад, тахлияи мустаыил меноманд. Ьангоми тахлияи мустаыил одатан газ равшанц медиьад. Ьангоми шадидияти бузурги майдони электрикц электроньо дар байни ду барх=ди ьамсоя ба суръати баланд ва энергияи кинетики барои кандани электрон кифоя соьиб мешаванд. Дар ин ваыт ионизатсияи атом ба меояд. Чунин равандро ионизатсия ьангоми барх=рц меноманд. Ьангоми барх=рдани электрон бо атом ду электрон пайло мешавад, ду электрон бо атом барх=рда чор электрон ьосил мешавад, ьамин тариы ин раванд чунон давом мекунад, ки тарми электронц ё ионц ьосил мешавад.



Плазма.

Гази ионшударо плазма меноманд.

Плазма ыисман ё пурра гази ионшуда буда, дар он зичии зарядьои мусбату манфц барбаро мебошад. Плазма дар ьарорати паст ьам шуда метавонад. Дар ин ьолат газ аз таъсири нурьои ё аз зарби электроньо ионнок мешавад. Аз таъсири майдоньои элекрикию магнитц заррачаьои зарядноки плазма жои худро бо осонц иваз мекунад.

Даражаи ионнокшавии плазма чи ыадар зиёд шавад, ьамон ыадар ноыилнокии он зиёд мешавад. Дар ьарорати баланд плазмаи ионшуда гузаронандагии он ба гузаронандагии фавуынноыилият Кашфи ходисаи радиоактивияти баъзе моддахо .

Радиоактивият ходисаест, ки таркиби мураккаб доштани ядрои атомро тасдик менамояд.

Ходисаи радиоактивиятро соли 1896 олими фаронсиви А. Бекерел кашф намудааст. Бекерел мукаррар кард, ки уран ва пайвастагихои он нурхои намоълум меафканад ва онхо нурхои урани номидашуданд.

Бекерел фотолавхаро ба когази гавси сиёх печонда , ба руи гурушахои намаки уранро гузошт .

Баъди зохир гардонии фотолавха маълум гардид , ки чойхои намакхобидаи он сиёх шуданд. Маълум шуд , ки уран як навъ нурхое меафканад , ки ба монанди нурхои рентгени аз чисмхои но шаффоф гузашта ба фотолавха тасвир мекунад.

Хамин тарик маълум гардид, ки намакхои уран худ аз худ нур меафканад . Бекерел ошкор намуд , ки афканишоти намакхои уран ба монанди нурхои рентгени хаворо ионизатсия мекунанд ва элекроскопро бе заряд мегардонанд

Соли 1898 Мария Кюри ва хамсараш Пер Кюри афканишоти “нурхои урани ” –ро дар торий кашф карданд. Хангоми тадкикоти худ ба онхо муяссар гардид, ки элементи нави кимёви полониро кашф намоянд . Баъдтар афканишоти хеле пурзур дар элементи кимёвии нави дигар ки радив ном гарифт мушохида карда шуд . Хамсарон кюрихо ин афканишоти элементи кимёвиро радиоактивият номиданд. Массаи атомии нисбии радий ба 226 баробар буда , дар чадвали Менделеев дар чои 88 ум чойгир мебошад .

Баъдтар маълум гардид, ки хамаи элементхои кимиёвии раками тартибиашон аз 83 калон моддахои радиоактив ба шумор меравад.

Хангоми афканишот моддахои радиоактив аз худ заррахои бунёди ё ядро меафкананд, дар натичаи элементи кимёвии радиоактив ба элементи дигар табдил меёбад .



Бинобар ин , радиоактивият гуфта , ходисаи худ аз худ табдилёбии изотопи ноустувори як элементи кимиёвиро ба изотопи элементи кимиёвии дигар меноманд.

Радиоактивият табии ва сунъи мешавад . Радиоактивияте ки барои изотопхои моддаи радиоактив дар шароити табии мушохида мешавад . Радиоактивияти изотопхои , ки дар натичаи реаксияхои ядрои ба амил меояд , радиоактивияти сунъи номида мешавад . Дар байни радиоактивияти табии ва сунъи фарки кули вучуд надорад . Чараёни табдилёбии радиоактиви дар харду маврид ба як хел коннун итоат мекунд .



Алфа, бета, гамма нурхо.

Резерфорд исбот намуд, ки алфа нурхо сели ядрохои атоми гелий мебошад. Худи хамон сол А.Бекерел аз сели электронхо иборат будани бетта нурхоро исбот намуд . Соли 1900 физики фаронсави П.вилард мукаррар намуд , ки таркиби нурхои радиоактиви ташкилдихандаи сеюм дохил мешаванд ва онро гамма нурхо номиданд. Омузиши гамма нурхо нишон дод ки онхо мавчи электромагнитиро ва дарози мавчашон аз дарозии мавчи нурхои вертикали хурд мебошад . афканишоти радиоактиви аз алфа заррахо бетта заррахо ва гамма нур иборат мебошад. Алфа заррахо дар майдони магнити чун дастаи заррахои мусбат заряднок , бетта заррахои чун дастаи заррахои манфи зарячднок тамоил мехуранду ба гамма афканишот майдони магнити таъсир намекунанд . Маълум гардид 1 грамм радий дар як соат 600 Ч энергия чудо менамояд ва онро алфа бетта ва гамма афканишот мебаранд. Ин чу жудошави энергия як чанд сол давом менамояд . Гамма нурхо насбат ба нурхои рентгени кобилияти калони аз модда гузарандаги доранд ва дар шкалаи мавчхои электромагнити пас аз нурхои рентгени чойгиранд. Суръати пахншави гамма нурхо чун дигар мавчхои электромагнити кариб ба 300000 к м/с баробар аст .

Аз холати бедоршуда ба холати асосии худ гузашта ядро гамма нур меафканад. Гамма нурхо хамеша дар якчояги бо афканишоти алфа заррахо ва бетта заррахо афканда мешавад . Алфа заррахоро танхо ядрохои вазнин меафкананд . Дар натичаи чараёнхои дар дохили ядрохои вазнин гузаранда барои тачзияи он шароити мумоид ба амал меояд ва он бо афканиши алфа зарра ( алфа тачзия ) анчом меёбад . Баъди афкандани алфа зарра устувории ядро кадон мегардад .

Алфа заррахо кобилияти гузандагии хурд доранд . онхоро варакаи когаз низ нигох доштанд мумкин аст чунки андозаи нисбатан калон доранд . Алфа заррахо хаворо ионизаитя мекунанд.



Билети 22

Щунжоиши электрикц.

Заряд щункинии ду ноыилро щунжоиши электрикц меноманд. Щунжоиши ду ноыил гуфта яке аз зарядьои ноыил бар патенсиали он мебошад.

Птенсиали ноыили жудогона бар заряди он иутносиби роста ва ба щунжоиши он мутаносиби чаппа аст. Воьиди щунжоиш Фарад(Ф) мебошад. Дар амал мкФ ва пФ истифода мешавад.

Кондесатор.

Конденсатор ду ноыиле, ки аз як дигар бо диэлектрик жудо карда шудаанд, коденсатор меноманд. Аввалин бор конденсаторро дар асри XVIII Лейден кафш кардааст. Аз ьама конденсатори содда ду пластинкае, ки аз як дигар жудо шудааст. Майдони электрики тамоман дар дохили лавьаьои конденсатор жой мегирад. Барои ьамин ьам муьити беруна ба потенсиали конденсатор таъсири худро намерасонад. Заряди конденсатор гуфта ыимати абсалюти заряди яке аз лавьаьо фаьмида мешавад. Щунжоиши конденсатори ьамвор ба масоьати кори лавьаьо ва нуфузпазирии диэлектрики моддаи байни оньо мутаносиби роста буда, масофаи байни лавьаьо мутаносиби чаппа аст.



C- щунжоши конденсатор

S-масоьати яке аз лавьаьо

d-масофаи байни лавьаьо

e-нуфузпазирии диэлектрикц

Истифодаи конденсатор. Дар радиотехника, дар МЭЬ истифода мебаранд. Аз сабаби як баро энергияи худро додан, дар фотогария парои (выпишка) истифода мебаранд. Конденсатор дар котури лаппиш яке аз ыимсьои асоси ба ьисоб меравад.

Щунжоиши конденсатори параллел:



С1+ С2+ С3+…+ Сn

Щунжоиши конденсатори пайдарпай:



1/C=1/C1+1/C2+1/C3+…+1/Cn

Энергияи конденсатори заряднок.

Ьангоми конденсаторро безаряд карданамон лампаи электрикц фур=зон мешавад. Энергияи конденсатор ба энергияи гармц ва р=шноц табдил меёбад.



WP=qU/2=q2/2C=CU2/2 бо ьамин формула энергияи конденсатори заряднок ёфта мешавад.

наздик мешавад.



Ыонуни табдилоти радиоактивц.

Коьиши ьастаьои радиоактив табадуллоти худбахудест, ки дар он зарраьои гуногун афканда мешавад мувофиыи ыонуни коьиши радиоактиви барои ьар як моддаи радиоактив фосилаи муайяни ваыте вужуд дорад, ки дар т=ли он модда ду бор кам мешавад ин фосилаи ваыт даври нимкоьиш ном гирифтааст. Даври нимкоьиш барои моддаьои радиоактивц гуногун басе гуногун – аз ьиссаьои сония то милиардьо сол буда метавонад.



Умри миёнаи ядроьои радиоактивц

Барои оньо мафьуми син маъно надорад таньо барои оньо умри миёни атомьои раадиоактив маънои р=шан дорад. Муддати мавжудияти атомьои алоьида аз ьиссаиьои сония то миллардьо сол буда метавонанд.



Таъсири биологии афканишоти радиоактивц.

Миыдори зиёди афканишот барои организм харобаовараст. Оньо хужайраьоро маьв мекунад.



Билети 23

Жараёни электрики дар вакуум.

Вакуум гуфта ьолати гази тунуки фишораш ба даражае пастро мефаьманд, ки дар он барх=рди молекулаьо амалан ба ыайд гирифта намешавад. Чунин гази тунук изоялтор буда дар он барандагони заряд вужуд надорад. Вале барандагони зарядро дохил карда,ошкор кардан мумкин аст, ки вай ба ноыил табдил меёбад.



Эмиссияи термоэлектронц.

Дар ьарорати баланд филизот аз худ электроньо хориж мекунанд. Ин ьодиса эмиссияи термоэлектрони ном гирифтааст. Электроньо инчунин ьангоми бо р=шноц равшанкунии сатьи филизот канда мешаванд. Ин ьодисаро эмиссияи фотоэлектрони меноманд.

Лампаи дуэлектрода-диод. Асбобе, ки ба тавассути он мо эмиссияи термоэлектрониро ьосил намудем, асбоби одддитарини халоц – лампаи электронии дуэлектрондошата мебошад. Чунин лампаро диоди халоц меноманд.

Реаксияи атомц.

Таъсири мутаыобили ядрои атомро ба зарраьои элементарц ё ядроьои дигар, ки ба табдилёбии ядро оварда мерасонад, реаксияи ядрои меноманд.

Пора шудани ядроьои уран.

Уран 235U нейтронро рабурда, ба ядрои изотопи урнаи радиоактив табдил меёбад ва он ба ду ыисми X ва Y таысим мегардад. Дар натижаи ин таысимшавц якчанд нейтрони дигар жудо мегардад. Реаксияи он чунин аст. Бо тадыиыотьои минбаъда муыаррар карда шудааст, ки дар натижаи нейтронборон кардани ядрои уран он ыариб ба 80 навъи пораьо таысим мегардад.



Реаксияи занжирц.

Реаксияе, ки зарраьои онро ба вужуддоранда (нейтроньо) ьамчун маьсули ин реаксия ташкил меёбад, реаксияи ядроии занжирц меноманд.

Реактори атомц.

Дастгоье, ки дар он реаксияи занжирии порашавии ядроьои вазнин идора карда мешавад, реактори атоми меноманд. Ду намуди реаторьои атоми мавжуданд: Реакторьо бо нейтроньои сустьаракат ва реакторьои бо нейтроньои тезьаракат.

Реаксияи термоядроц.

Реаксияьои якшудани ядроьои сабукро дар ьароратьои баланд реаксияьои термоядрои меноманд.

Билети 24

Моменти ыувва.

Барои ьолати мувозинати фашанг ыувваьои ба он таъсир бахшанда ба китфи ин ыувваьо мутаносиби чаппа мебошад. Жисми сахте, ки имконияти дар атрофи такягоьи беьаракат чарх задан дорад, фашанг меноманд. Масофаи к=тоьтарини байни нуытаи такягоь ва хате, ки аз р=и он ба фашанг ыувва таъсир мекунад, китфи ыувва меноманд. Ьосили зарби модули ыувваи ба жисм таъсир бахшандаро (F) ба китфи он (l) моменти ыувва (М) меноманд. М= F*l

Зарраьо ва антизарраьо.

Зарраьои назар ба атом хурдтар ба маънии «зарраьое, ки атом аз оньо таркиб ёфта метавонанд» зарраьои элементари меноманд. Зарраьои бунёди ьамон зарраьои аввалия, ьамон зарраьои соддатарине ьастанд, ки дар жараёни «шикастаьо»-и оянда дигар намешикананд, дигар ба жузъьои таркиби таысим намешаванд. Ьама буди олами модди аз ьамин зарраьо таркиб ёфтааст. Зарраьои бунёди чизьои ыарору беьаракат нестанд. Ьама зарраьои бунёди ба якдигар табдил ёфта метовонанд ва ин табдилоти мутаыобил тарзи асосии вужуд доштани оньост. Ьама зарраьо дугоник – антизарра доранд чунончи, позитрон антизарра (подзарра)-и электрон мебошад. Зарра ва антизарра массаьои баробар доранд; Зарядьои оньо низ баробар, вале аломаташон гуногун аст. Дар сурати ба ьам барх=рдани антизарра оньо якдигарро маьв мекунанд. «Анниьилатсия» мешавад.



Таснифи зарраьои бунёдц.

Зарраьои ажиб ин гур=ь аз каоньо (ё худ К-мезоньо) гипероньо иборат мебошад гепироньо зарраьое, ки массаи назар ба нуклоньо бештар доранд боз дигар зарраьоро фары мекунанд.



Нуриьои кайьонц

Нуриьои кайьониро соли 1912 физики автриягц В. Гесс кашф карда буд. Нуриьои кайьонц аз сели ядроьои атомие(асосан аз протоньою а-зарраьо), ки аз фазои кайьон ба атмосфераи Замин бо суръатьои калон меоянд, иборат аст ва онро нуриьо кайьонии аввала меноманд. Таъсири мутаыобилаи ин ядроьо бо ядроьои атомьои дар таркиби ьаво буда ядроьои нав ва зарраьои элементарии гуногун ба вужуд моеранд ва сели оньоро нуриьои кайьонии баъдина меноманд. Нуриьои кайьонии аваларо атмосфераи Замин ыариб ба пуррагц фур= мебарад ва ба сатьи Замин асосан нуриьои кайьонии баъдина омада мерасад. Дар таркиби нуриьои кайьонц ыариб ьамаи зарраьои элементарц мажуданд. Соли 1923 физики америкоц Р.Э. Милликен дар майдони магнитц майлкунии нуриьои кайьониро ом=хта, исбот намуд, ки оньо аз сели зарраьои заряднок иборатанд. Нуриьои кайьонц манбаи зарраьои энергияашон ниьоят баланд ба шумор мераванд.



Билети 25

Механизмьои содда.

Дастгоье, ки барои табдили ыувваьо истифода бурда мешавад, механизм меноманд. Ба механизмьои сода фашангьо ва намудьои он,щарщара, щалтак, ьамвории моил ва шакльои гуногуни он фона, винт дохил мешавад. Ьангоми аз механизмьои сода истифода бурдан ыувваи ба жисм таъсирбахшандаро якчанд м маротиба зиёд менамояд ва аз ыувва бурд ьосил карда мешавад.



«Ыоидаи тиллоц»-и механика

Чанд маротибае, ки мо аз кавва бурд кунем, хамон кадар аз чойивазкуни бой медихем. Ин хулосаро коидаи тиллои механика меноманд.

Чй тавре, ки дида баромадем “Коидаи тиллой” - и механика аз конуни бакои энергия бар меояд, бинобар он ин коида натанхо барои фашанг, балки барои механизмхои дилхох дуруст мебошад.

“ Коидаи тиллой ”- и механика аз тарафи олими барчастаи голландй С.Стевин (1548-1620) дар асоси сохтани механизмхои абадй харакаткунанда пешниход гардидааст.



ККФ-и механизмьои содда.

Дар амалия кори пурра ижрокардаи механизмьо ьамеша аз кори фойданок як кадар зиёд мебошад. Нисбати кори фоиданок Аф ба кори пурраи ижро шуда Ап коэффитсиенти кори фиоданоки (ККФ) механизмьо меноманд. Коэффитсиенит кори фоиданок бо ьарфи юнонц n (эта) ишора карда мешавад.


Афканишоти электромагнитц. Буди шитоби шарти асосии афканда шудани мавжьои электромагнитц аст. Дар атрофи дастгоьи вибератори Гертс мавжи электромагнитц афканда мешавад. Вибератори Гертс контури кушод мебошад.

Мавжьои радио, афканишоти инфрасурх ва ултрабунафш.

Нурьое, ки пеш аз ыисми сурхи спектр ошкор гардид, нурьои инфрасурх ва нурафкании баъди ыисми бунафши спектр ошкор гардидаро нурьои ултрабунафш меноманд. Яке аз хосистьои асосии нурьои инфрасурх- таъсири гармии он ба шумор меравад. Оньо таъсири кимиёвц низ дорнад. Дарозии мавжи нурьои инфрасурх ба 760 нм-1 мм баробар аст. Нурафкании ултрабунафш дар ьарорати баланд(30000С) ба амал меояд. Шишаи сиёь нурьоиултрабунафшро хуб фур= мебаранд. Дарозии нурьои ултрабунафш ба 1-380 нм баробар аст.



Шуоъьои рентгенц.

Шуоъьои рентгениро олими олмонц Вилгелм Рентген кашф карда аст. Ьангоми якбора истодани дастаи электроньо шуоъьои рентгенц пайдо мешавад. Дастаи электроньои аз кадод ьосил карда мешавад. Дастаи электроньо аз кадод баромада бо суръати баланд ьаракат карда ба анод мезанад ва аз он нур меафканад. Ин ьодисот дар шишаи вакуум, яъне шишаи бе ьаво р=й медиьад. Нурьои рентгенц намешиканад, ба ягон тараф миол ьам намешаанд, ба оньо майдони электромагнитц таъсир намерасонад. Оньо аз ьама чиз мегузарнд. Чи ыадаре, ки ьаракти электроньо зиёд бошад, ьамон ыадар дарозии нурьои рентгенц кам мешавад. Ба щайр аз тиб нурьои рентгенро дар саноат истифода мебарад. Барои муайян кардани сифатнокии релесьои мошин, сифатнокии чоки пайвандьо истифода мебарад.





Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5


База данных защищена авторским правом ©uverenniy.ru 2019
обратиться к администрации

    Главная страница